Bir Excel tablosunu düzenlemek, formül yazmak ya da veriyi anlamlı hale getirmek için saatler harcadığın oldu mu? Artık yapay zeka araçları bu işleri saniyeler içinde halledebiliyor; ama bir şartla: doğru talimat vermeyi bilmen gerekiyor. AI ile tablo ve Excel işleri yaparken kullandığın prompt’lar (talimatlar), aldığın sonucun kalitesini doğrudan belirliyor. Bu yazıda, AI’a Excel görevleri için nasıl net ve etkili talimatlar vereceğini, hazır şablonlarla birlikte öğreneceksin.
Yazının sonunda formül yazdırmaktan veri temizlemeye, pivot tablo mantığından koşullu biçimlendirmeye kadar pek çok senaryo için kullanabileceğin şablonlara sahip olacaksın. Hadi başlayalım.
Başlamadan Önce: Gerekenler
AI destekli tablo işlemlerine geçmeden önce birkaç şeyi hazır bulundurman işini kolaylaştırır.
Araçlar / İhtiyaçlar:
- ChatGPT, Claude, Gemini veya Copilot gibi bir yapay zeka asistanı
- Microsoft Excel, Google Sheets veya benzeri bir elektronik tablo programı
- Üzerinde çalışacağın örnek veri seti (gerçek ya da test amaçlı)
Ön Koşullar:
- Temel Excel/Sheets kullanımı hakkında fikir sahibi olmak (hücre, satır, sütun kavramları)
- Hangi işlemi yaptırmak istediğini kabaca bilmek
- Verideki sütun başlıklarını ve veri tiplerini tanımak
AI’a Tablo İşleri İçin Neden Doğru Talimat Vermek Önemli?
Yapay zeka modelleri son derece güçlü olsa da zihin okuyamıyor. “Bana bir formül yaz” gibi belirsiz bir talimat verdiğinde, AI’ın sana tam istediğin sonucu vermesi neredeyse imkansız. Pratikte en sık görülen sorun şu: kullanıcı ne istediğini tam anlatamıyor, AI de tahminle cevap veriyor ve sonuç işe yaramıyor.
Doğru talimat vermenin faydaları:
- Zaman kaybını önler; ilk denemede doğru sonuç alma şansın artar
- Karmaşık formülleri bile adım adım açıklatabilirsin
- Hata ayıklama sürecinde AI’dan daha isabetli yardım alırsın
- Tekrar eden işler için şablon oluşturup her seferinde kullanabilirsin
Kilit Çıkarım: AI’a verdiğin talimatın netliği, aldığın cevabın kalitesiyle doğru orantılı.
Etkili Talimat Vermenin Temel İlkeleri
Excel ve tablo işlerinde AI’dan verim almak için şu ilkeleri aklında tut:
1) Bağlamı Açıkça Belirt
AI’a tablonun yapısını anlat. Hangi sütunlar var, veriler ne tipinde (tarih, sayı, metin), kaç satır var gibi bilgiler sonucu iyileştirir.
Zayıf örnek: “Satışları topla.”
Güçlü örnek: “A sütununda ürün adları, B sütununda satış miktarları (sayısal), C sütununda tarihler var. B sütunundaki tüm satış miktarlarını toplayan bir formül yaz.”
2) İstediğin Çıktıyı Tanımla
Formül mü istiyorsun, adım adım açıklama mı, yoksa VBA kodu mu? Bunu belirtmezsen AI varsayılan bir format seçer ve bu senin beklentinle uyuşmayabilir.
3) Kısıtlamaları ve Koşulları Ekle
Örneğin “sadece 2024 yılına ait verileri filtrele” ya da “boş hücreleri atla” gibi koşullar varsa bunları mutlaka yaz.
4) Örnek Veri Paylaş
Mümkünse birkaç satırlık örnek veriyi talimatına ekle. AI, somut veri gördüğünde çok daha isabetli çözümler üretir.
Pro İpucu: Hassas verileri paylaşmaktan kaçın. Gerçek müşteri isimleri veya finansal bilgiler yerine “Müşteri A, Müşteri B” gibi takma veriler kullan.
Kullanıma Hazır Talimat Şablonları
Aşağıda farklı Excel senaryoları için doğrudan kopyalayıp kullanabileceğin şablonlar var. Köşeli parantez içindeki yerleri kendi verinle değiştirmen yeterli.
Formül Yazdırma Şablonu
“Excel’de [işlem açıklaması] yapmak istiyorum. Tablomda şu sütunlar var: [sütun listesi]. [Koşul varsa belirt]. Bana uygun formülü yaz ve nasıl çalıştığını kısaca açıkla.”
Örnek kullanım: “Excel’de belirli bir kategoriye ait satışların toplamını bulmak istiyorum. Tablomda A sütununda kategori adı, B sütununda satış tutarı var. Sadece ‘Elektronik’ kategorisindeki satışları toplayan formülü yaz ve nasıl çalıştığını kısaca açıkla.”
Veri Temizleme Şablonu
“Elimde [veri tipi] içeren bir tablo var. [Sorun açıklaması: fazla boşluklar, tutarsız formatlar, yinelenen satırlar vb.]. Bu veriyi temizlemek için hangi adımları izlemeliyim? Formül veya özellik önerisi de ekle.”
Örnek kullanım: “Elimde müşteri e-posta adresleri içeren bir tablo var. Bazı hücrelerde başta ve sonda fazla boşluklar var, bazılarında ise büyük-küçük harf tutarsızlığı mevcut. Bu veriyi temizlemek için hangi adımları izlemeliyim? Formül veya özellik önerisi de ekle.”
Koşullu Biçimlendirme Şablonu
“Excel’de [sütun/aralık] için koşullu biçimlendirme ayarlamak istiyorum. [Koşul: örneğin değer 100’den büyükse, metin belirli bir kelime içeriyorsa vb.] durumunda [biçim: kırmızı arka plan, kalın yazı vb.] uygulanmasını istiyorum. Adım adım nasıl yaparım?”
DÜŞEYARA / VLOOKUP Şablonu
“İki tablom var. Birinci tabloda [sütun yapısı], ikinci tabloda [sütun yapısı] mevcut. [Anahtar sütun] üzerinden eşleştirme yaparak [hedef sütun] verisini birinci tabloya çekmek istiyorum. DÜŞEYARA veya XLOOKUP formülünü yaz.”
Örnek kullanım: “İki tablom var. Birinci tabloda A sütununda ürün kodu, B sütununda miktar var. İkinci tabloda A sütununda ürün kodu, B sütununda ürün adı, C sütununda birim fiyat var. Ürün kodu üzerinden eşleştirme yaparak birim fiyatı birinci tabloya çekmek istiyorum. DÜŞEYARA formülünü yaz.”
Pivot Tablo Mantığı Şablonu
“Elimdeki tabloda [sütun listesi] var. [Analiz hedefi: örneğin aylık satış özeti, kategori bazlı ortalama vb.] görmek istiyorum. Pivot tablo oluştururken satır, sütun ve değer alanlarına ne koymalıyım? Adım adım anlat.”
Hata Ayıklama Şablonu
“Şu formülü kullanıyorum: [formül]. Ancak [hata mesajı veya beklenmeyen sonuç] alıyorum. Tablomun yapısı şöyle: [kısa açıklama]. Hatanın sebebi ne olabilir ve nasıl düzeltebilirim?”
Şu Durumda Ne Yaparsın? Mini Senaryolar
Şablonları gerçek hayatta nasıl uygulayacağını görmek için birkaç senaryo:
Senaryo 1: Patronun senden aylık satış raporundaki en yüksek 10 satışı listelemeni istedi. Tablo binlerce satırdan oluşuyor.
Kullanacağın talimat: “Excel tablomda A sütununda tarih, B sütununda müşteri adı, C sütununda satış tutarı var. C sütunundaki en yüksek 10 satış tutarını ve karşılık gelen müşteri adlarını listelemek istiyorum. Hangi formül veya yöntemi kullanmalıyım?”
Senaryo 2: Farklı kaynaklardan gelen verileri birleştirdin ama tarih formatları tutarsız. Kimisi “15/03/2024”, kimisi “2024-03-15” şeklinde.
Kullanacağın talimat: “Excel’de A sütununda farklı formatlarda tarihler var (GG/AA/YYYY ve YYYY-AA-GG karışık). Tüm tarihleri tek bir formata (GG.AA.YYYY) dönüştürmek istiyorum. Bunu toplu şekilde nasıl yapabilirim?”
Senaryo 3: DÜŞEYARA formülün #YOK hatası veriyor ama verilerin eşleşmesi gerektiğinden eminsin.
Kullanacağın talimat: “DÜŞEYARA formülüm #YOK hatası veriyor. Formül: =DÜŞEYARA(A2;Sayfa2!A:B;2;0). Her iki tabloda da aynı ürün kodları var gibi görünüyor. Muhtemel sebepler neler ve nasıl kontrol edebilirim?”
Sık Yapılan Hatalar ve Çözümleri
AI’a talimat verirken genelde şu hatalar yapılıyor:
- Çok genel talimat vermek: “Formül yaz” yerine ne tür bir formül, hangi verilerle, ne amaçla olduğunu belirt.
- Sütun isimlerini atlama: AI, A, B, C gibi harf referanslarını veya “Satış Tutarı” gibi başlık isimlerini bilmeden doğru formül üretemez.
- Excel versiyonunu belirtmemek: XLOOKUP gibi yeni fonksiyonlar eski Excel sürümlerinde çalışmaz. Hangi sürümü kullandığını söylemen faydalı olur.
- Tek seferde çok şey istemek: Karmaşık işleri parçalara böl. Önce veriyi temizle, sonra formülü sor, ardından biçimlendirmeyi iste.
Frequently Asked Questions
AI Excel formüllerini her zaman doğru yazıyor mu?
Genelde doğru sonuçlar üretir ama her zaman test etmeni öneririm. Özellikle karmaşık iç içe formüllerde küçük hatalar olabilir. Formülü uygulamadan önce birkaç satırda deneyerek sonucu kontrol et.
Hangi AI aracı Excel işleri için daha iyi?
ChatGPT, Claude ve Gemini gibi büyük dil modelleri Excel formülleri konusunda oldukça başarılı. Microsoft Copilot ise doğrudan Excel içinde çalıştığı için entegrasyon açısından avantajlı. Hangisini seçeceğin, mevcut iş akışına ve tercihine bağlı.
Türkçe Excel kullanıyorum, formüller çalışmıyor. Ne yapmalıyım?
Türkçe Excel’de fonksiyon adları farklı olabiliyor (VLOOKUP yerine DÜŞEYARA gibi). AI’a talimat verirken “Türkçe Excel kullanıyorum” diye belirtirsen, Türkçe fonksiyon adlarıyla formül yazar.
AI’a hassas şirket verilerimi paylaşabilir miyim?
Genel tavsiye: gerçek hassas verileri paylaşma. Bunun yerine yapıyı koruyarak sahte veriler oluştur. Örneğin gerçek müşteri isimleri yerine “Müşteri 1, Müşteri 2” kullan. Böylece hem gizliliği korursun hem de AI’dan doğru yardım alırsın.
VBA veya makro kodu da yazdırabilir miyim?
Evet, AI modelleri VBA kodu yazmada da oldukça yetenekli. Talimatında “Excel VBA kodu yaz” diyerek ve ne yapmak istediğini detaylıca anlatarak makro kodları alabilirsin.
Sonuç
AI ile tablo ve Excel işleri yapmak, doğru talimat verme becerisine bağlı. Bu yazıda paylaşılan şablonları kullanarak formül yazdırmaktan veri temizlemeye, hata ayıklamadan pivot tablo kurulumuna kadar pek çok işi hızlıca halledebilirsin. Unutma: ne kadar net ve bağlamı zengin bir talimat verirsen, o kadar isabetli sonuç alırsın.
Şablonları kendi ihtiyaçlarına göre uyarla, birkaç kez deneyerek en iyi sonucu veren formatı keşfet. Kısa sürede AI destekli Excel çalışmalarında ciddi zaman tasarrufu sağladığını göreceksin.