Tarayıcınızda 47 sekme açık, Pocket’ta 200+ makale birikmiş, Kindle’da işaretlediğiniz paragraflar unutulmuş… Tanıdık geldi mi? Yapay zekâ ile okuma listesini özet ve aksiyonlara çevirme yöntemi, tam da bu dijital kaosla başa çıkmak için var. Artık “sonra okurum” dediğiniz içerikleri gerçekten sindirmenin ve somut adımlara dönüştürmenin vakti geldi.
Kilit Çıkarım: Yapay zekâ araçları sadece özetleme yapmıyor; doğru prompt’larla içerikten aksiyon maddeleri, karar noktaları ve hatta kişisel notlar çıkarmanızı sağlıyor.
Başlamadan Önce
Bu rehberdeki yöntemleri uygulamak için birkaç hazırlık yapmanız gerekiyor. Aşağıdaki listeler, hangi araçlara ve ön koşullara ihtiyacınız olduğunu netleştiriyor.
Gerekenler
- ChatGPT, Claude veya Gemini hesabı (ücretsiz sürümler yeterli)
- Readwise Reader, Pocket veya Instapaper gibi bir “read-it-later” uygulaması
- Notion, Obsidian veya basit bir not alma aracı
- Tarayıcı uzantısı: Web Highlights veya Glasp (opsiyonel ama işi kolaylaştırır)
Ön Koşullar
- Okuma listenizin tek bir yerde toplanmış olması
- Temel prompt yazma bilgisi (endişelenmeyin, örnekler vereceğim)
- Günde 15-20 dakika ayırabilecek bir rutin
Yöntem 1: ChatGPT veya Claude ile Manuel Özetleme
En basit ve en esnek yöntem bu. Herhangi bir makaleyi kopyalayıp yapay zekâya yapıştırıyorsunuz, ardından özel bir prompt ile hem özet hem aksiyon çıkarıyorsunuz.
- Okumak istediğin makaleyi aç ve tüm metni seçip kopyala.
- ChatGPT veya Claude’a git ve şu prompt’u kullan: “Bu makaleyi 3 paragrafta özetle. Ardından benim için uygulanabilir 3-5 aksiyon maddesi çıkar. Son olarak, bu içeriği kimlerle paylaşmam gerektiğini belirt.”
- Gelen çıktıyı not uygulamana yapıştır ve tarih etiketi ekle.
- Aksiyon maddelerini görev yöneticine (Todoist, Things, TickTick) aktar.
Pro İpucu: Claude, uzun metinlerde daha tutarlı sonuçlar veriyor. 10.000 kelimeyi aşan içeriklerde Claude’u tercih et.
Süre: Makale başına 3-5 dakika Maliyet: Ücretsiz (günlük limitler dahilinde) Risk Seviyesi: Düşük
Yöntem 2: Readwise Reader ile Otomatik İş Akışı
Readwise Reader, “read-it-later” uygulamaları arasında yapay zekâ entegrasyonu en güçlü olanı. Ghostreader adlı dahili AI özelliği, makaleleri otomatik özetliyor ve highlight’larınızdan anlam çıkarıyor.
- Readwise Reader’ı kur ve tarayıcı uzantısını ekle.
- Okuma listendeki makaleleri Reader’a kaydet.
- Makaleyi açtığında sağ üst köşedeki “Ghostreader” simgesine tıkla.
- “Summarize” veya özel prompt seçeneğini kullan.
- Highlight’larını seç ve “Generate insights” ile aksiyon önerileri al.
Kullanıcı yorumlarına göre Readwise Reader, özellikle uzun-form içeriklerde ve akademik makalelerde oldukça başarılı. Highlight’larınızı günlük e-posta ile hatırlatması da unutmayı önlüyor.
Maliyet: Aylık ~8$ (Reader dahil) Süre: Kurulum 10 dakika, sonrası otomatik Risk Seviyesi: Düşük
Yöntem 3: Notion AI ile Veritabanı Bazlı Sistem
Eğer notlarınızı zaten Notion’da tutuyorsanız, Notion AI ile okuma listenizi akıllı bir sisteme dönüştürebilirsiniz. Veritabanı üzerinde toplu sorgular çalıştırarak tüm makalelerinizden ortak temalar ve aksiyonlar çıkarabilirsiniz.
- Notion’da bir “Okuma Listesi” veritabanı oluştur. Sütunlar: Başlık, URL, Durum, Özet, Aksiyonlar.
- Web Clipper ile makaleleri bu veritabanına kaydet.
- Her sayfayı açtığında Notion AI’a şu komutu ver: “Bu içeriği özetle ve 3 aksiyon maddesi çıkar.”
- Haftalık olarak veritabanı görünümünde AI’a sor: “Bu haftaki makalelerden ortak çıkarımlar neler?”
Pro İpucu: Notion AI’ın “Action Items” bloğu, toplantı notları için tasarlanmış ama makale özetlerinde de gayet işe yarıyor. Sayfanın altına bu bloğu ekleyerek otomatik aksiyon listesi oluşturabilirsin.
Maliyet: Notion AI aylık 10$ Süre: Kurulum 20 dakika Risk Seviyesi: Düşük
Hangi Yöntemi Seçmeli?
| Kriter | Manuel (ChatGPT/Claude) | Readwise Reader | Notion AI |
|---|---|---|---|
| Kurulum Zorluğu | Çok Kolay | Kolay | Orta |
| Otomasyon | Yok | Yüksek | Orta |
| Aylık Maliyet | Ücretsiz | ~8$ | ~10$ |
| Uzun İçerik Desteği | İyi (Claude) | Çok İyi | İyi |
| Entegrasyon | Manuel | Obsidian, Notion | Notion ekosistemi |
Kimler İçin Uygun?
- Manuel yöntem: Haftada 5-10 makale okuyanlar, sisteme para vermek istemeyenler
- Readwise Reader: Yoğun okuyucular, highlight tutmayı sevenler, Obsidian kullanıcıları
- Notion AI: Zaten Notion kullananlar, ekip içi bilgi paylaşımı yapanlar
Etkili Prompt Şablonları
Yapay zekâdan kaliteli çıktı almanın sırrı, doğru prompt yazmakta. İşte pratikte en çok işe yarayan şablonlar:
Genel Özet + Aksiyon:
“Bu makaleyi 150 kelimede özetle. Ardından: 1) Ana argüman nedir? 2) Benim için 3 uygulanabilir adım neler? 3) Bu bilgiyi hangi projemde kullanabilirim?”
Karar Odaklı Özet:
“Bu içeriği oku ve şu soruları yanıtla: Bu konuda bir karar vermem gerekiyor mu? Evetse, hangi seçenekler var ve hangisini önerirsin?”
Öğrenme Odaklı:
“Bu makaleden öğrenmem gereken 5 temel kavramı listele. Her birini tek cümleyle açıkla ve gerçek hayattan bir örnek ver.”
Mini Senaryo: Şu Durumda Ne Yaparsın?
Diyelim ki 50 makalelik bir birikim var ve hepsini tek seferde işlemek istiyorsun. Manuel yöntem saatler alır. Bunun yerine:
- Tüm makaleleri Readwise Reader’a aktar.
- Her birini hızlıca tara ve sadece önemli paragrafları highlight’la (makale başına 2 dakika).
- Ghostreader ile toplu özet al.
- Çıkan aksiyonları Notion veritabanına aktar.
- Haftalık review’da Notion AI’a “Bu haftaki aksiyonlardan öncelikli 5 tanesini seç” de.
Bu sistemle 50 makaleyi 2-3 saatte işleyebilir ve gerçekten uygulanabilir bir aksiyon listesiyle çıkabilirsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Yapay zekâ özetleri güvenilir mi? Büyük ölçüde evet, ama kritik kararlar için orijinal kaynağı da kontrol etmekte fayda var. AI bazen nüansları kaçırabiliyor.
Türkçe içeriklerde performans nasıl? ChatGPT ve Claude, Türkçe metinlerde gayet başarılı. Readwise Reader’ın Ghostreader özelliği İngilizce’de daha güçlü ama Türkçe de destekleniyor.
Ücretsiz alternatif var mı? ChatGPT ve Claude’un ücretsiz sürümleri günlük kullanım için yeterli. Glasp uzantısı da ücretsiz highlight ve AI özet sunuyor.
PDF ve e-kitaplar için de çalışır mı? Evet. Claude özellikle PDF yüklemelerinde çok iyi. Kindle highlight’larını Readwise ile senkronize edebilirsiniz.
Sonuç
Okuma listenizdeki içerikleri özet ve aksiyonlara çevirmek, artık saatler alan bir iş değil. Doğru araç ve prompt kombinasyonuyla bu süreci dakikalara indirebilirsiniz. Başlangıç için önerim: Bu hafta sadece 5 makaleyle manuel yöntemi deneyin. Sistemi sevdiyseniz Readwise Reader veya Notion AI’a geçiş yapın.
Unutmayın: Amaç daha çok okumak değil, okuduklarınızı hayata geçirmek. Yapay zekâ bu köprüyü kurmada en güçlü yardımcınız.