Evden iş/kolay kazanç tuzakları: Güvenli değerlendirme rehberi

Başlamadan Önce: Neden Bu Kadar Yaygın?

Evden iş/kolay kazanç tuzakları son yıllarda özellikle Telegram, Instagram ve WhatsApp üzerinden ciddi bir artış gösterdi. Ekonomik belirsizlik dönemlerinde “günde 2 saat çalışarak 500₺ kazan” vaatleri cazip görünebilir; ancak bu tekliflerin büyük çoğunluğu sistematik dolandırıcılık operasyonlarının parçası.

Kilit Çıkarım: ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) verilerine göre, 2024’ün sadece ilk yarısında “task scam” olarak bilinen görev dolandırıcılıklarında rekor kayıp yaşandı. Türkiye’de ise evde paketleme, sahte çağrı merkezi ve kripto görev dolandırıcılıkları şikayet platformlarında üst sıralarda yer alıyor.

Gerekenler

• Eleştirel düşünme becerisi
• Şirket/kişi araştırması için internet erişimi
• Ticaret Sicil Gazetesi ve e-Devlet sorgu araçları
• Şikayetvar, Ekşi Sözlük gibi kullanıcı deneyimi platformları

Ön Koşullar

• Hiçbir “iş teklifi” için peşin ödeme yapmamış olmak
• Kişisel bilgilerinizi (TC, IBAN, şifre) henüz paylaşmamış olmak
• Acele karar vermeden önce bu rehberi okumak

En Yaygın Evden İş Dolandırıcılık Türleri

Kırmızı Bayraklar: Bu İşaretleri Gördüğünde Dur

Dolandırıcılar profesyonelleşti; artık web siteleri, sahte referanslar ve hatta “çalışan” videoları bile üretiyorlar. Ancak bazı işaretler hâlâ güvenilir şekilde tuzağı ele veriyor:

1. Peşin ödeme talebi: “Eğitim ücreti”, “malzeme bedeli”, “aktivasyon komisyonu” gibi adlar altında para istenmesi en büyük kırmızı bayrak. Gerçek işverenler sizden para almaz, size para öder.
2. Aşırı yüksek ve garantili kazanç vaadi: “Günde kesin 300-500₺” gibi ifadeler gerçekçi değil. Meşru uzaktan işlerde kazanç, performansa ve çalışma saatine bağlıdır.
3. Aciliyet baskısı: “Son 3 kişilik kontenjan”, “bugün katılmazsan fırsat kaçar” gibi ifadeler düşünmeni engellemek için kullanılır.
4. Belirsiz iş tanımı: Ne yapacağın net açıklanmıyor, sadece “basit görevler” veya “online iş” gibi muğlak ifadeler kullanılıyorsa dikkatli ol.
5. Resmi olmayan iletişim kanalları: Sadece Telegram veya WhatsApp üzerinden iletişim, kurumsal e-posta adresi yok, telefon numarası gizli.
6. Şirket bilgisi doğrulanamıyor: Vergi numarası, ticaret sicil kaydı veya fiziksel adres sorulduğunda geçiştirme yapılıyor.

Pro İpucu: Telegram’da gelen iş tekliflerinin %90’ından fazlası dolandırıcılık. Bu platform, anonim hesap açma kolaylığı nedeniyle dolandırıcıların favorisi haline geldi.

Güvenli Değerlendirme: 7 Adımlık Doğrulama Süreci

Bir evden iş teklifini değerlendirirken şu adımları sırasıyla uygula:

1. Şirket adını araştır: Google’da “şirket adı + dolandırıcılık” veya “şirket adı + şikayet” şeklinde ara. Şikayetvar.com ve Ekşi Sözlük’te kullanıcı deneyimlerini incele.
2. Ticari kaydı doğrula: e-Devlet üzerinden Ticaret Sicil Gazetesi sorgula. Şirketin gerçekten var olup olmadığını, ne zaman kurulduğunu ve faaliyet alanını kontrol et.
3. İletişim bilgilerini test et: Verilen telefon numarasını ara, e-posta adresinin kurumsal domain’e ait olup olmadığını kontrol et (gmail.com, hotmail.com gibi ücretsiz servisler kırmızı bayrak).
4. Fiziksel adresi doğrula: Google Maps’te adresi ara. Gerçek bir ofis mi yoksa rastgele bir konut adresi mi?
5. Sözleşme talep et: Meşru işverenler yazılı sözleşme sunar. Sözleşme vermekten kaçınıyorlarsa veya “sonra hallederiz” diyorlarsa uzak dur.
6. Ödeme modelini sorgula: Ödeme nasıl, ne zaman ve hangi yöntemle yapılacak? Kripto veya hediye kartı ile ödeme yapan “işveren” olmaz.
7. Referans iste: Mevcut veya eski çalışanlarla konuşmak iste. Gerçek bir şirket bunu sağlayabilir.

Süre: Bu doğrulama süreci yaklaşık 30-60 dakika sürer. Bu süre, binlerce lira kaybetmekten çok daha değerli.

Şu Durumda Ne Yaparsın?

Senaryo 1: Para gönderdin ve iletişim kesildi

Hemen bankanı ara ve durumu bildir. Ödemeyi kredi kartıyla yaptıysan itiraz süreci başlatılabilir. Ardından Cumhuriyet Savcılığı’na suç duyurusunda bulun ve BİMER’e şikayette bulun. Telegram veya WhatsApp’ta ekran görüntülerini delil olarak sakla.

Senaryo 2: Kişisel bilgilerini paylaştın

TC kimlik numarası ve IBAN paylaştıysan, bankana haber ver ve hesap hareketlerini yakından takip et. e-Devlet’ten “Hakkımda açılan şirketler” sorgusunu yap; adına sahte şirket açılmış olabilir. Gerekirse kredi bürosuna (KKB/Findeks) bildirimde bulun.

Senaryo 3: Henüz para göndermedin ama şüpheleniyorsun

Tebrikler, doğru yerdesin. İletişimi kes, numarayı engelle ve bu rehberdeki doğrulama adımlarını uygula. Şüphen varsa, şüphen haklıdır.

Meşru Evden Çalışma Fırsatlarını Nereden Bulursun?

Gerçek uzaktan çalışma fırsatları var; ancak bunlar genellikle “kolay para” vaat etmez:

• Kariyer siteleri: LinkedIn, Kariyer.net, Indeed Türkiye gibi platformlarda “uzaktan” veya “remote” filtresi kullan.
• Freelance platformları: Upwork, Fiverr, Bionluk gibi platformlarda becerilerine uygun işler ara. Bu platformlar ödeme güvencesi sağlar.
• Şirketlerin kariyer sayfaları: Çalışmak istediğin şirketlerin resmi web sitelerindeki kariyer bölümlerini takip et.
• Referans ağı: Tanıdıkların aracılığıyla gelen fırsatlar genellikle daha güvenilir.

Kilit Çıkarım: Meşru uzaktan işlerde genellikle belirli bir beceri seti (yazılım, tasarım, çeviri, müşteri hizmetleri deneyimi) aranır. “Herkes yapabilir, beceri gerekmez” vaadi çoğunlukla tuzak işareti.

Yaygın Hatalar: Bunları Sakın Yapma

• İlk ödemeyi aldıktan sonra güvenmek: Task dolandırıcılıkları tam olarak böyle çalışır. İlk küçük ödemeler güven inşa etmek içindir; asıl tuzak sonra gelir.
• “Tanıdığım biri kazandı” mantığıyla hareket etmek: Dolandırıcılar sahte başarı hikayeleri üretir. Tanıdığın kişi de henüz tuzağın farkında olmayabilir.
• Sosyal medya reklamlarına güvenmek: Instagram veya Facebook’ta gördüğün “evden iş” reklamları platform tarafından doğrulanmaz.
• Utanıp şikayet etmemek: Dolandırıcılar mağdurların sessiz kalmasına güvenir. Şikayet etmek hem hakkını aramak hem de başkalarını korumak için önemli.

Sıkça Sorulan Sorular

Evde paketleme işleri tamamen sahte mi?
Gerçek paketleme işleri genellikle fabrika veya depo ortamında yapılır. “Evde paketleme” modeli lojistik olarak çoğu sektörde mantıklı değil. İstisna olarak bazı el işi ürünler için gerçek fırsatlar olabilir; ancak bunlar asla peşin ödeme talep etmez.

Telegram’dan gelen tüm iş teklifleri dolandırıcılık mı?
Tamamı değil, ancak büyük çoğunluğu öyle. Meşru şirketler genellikle resmi kanalları (kurumsal e-posta, kariyer siteleri) tercih eder. Telegram’dan gelen tekliflere ekstra şüpheyle yaklaş.

Dolandırıcılara kaptırdığım parayı geri alabilir miyim?
Kripto veya havale ile yapılan ödemeleri geri almak çok zor. Kredi kartı ödemelerinde itiraz şansın daha yüksek. Her durumda savcılığa başvuru yap; organize operasyonlar çökertildiğinde mağdurlara iade yapılabiliyor.

MLM sistemleri yasal değil mi?
Türkiye’de MLM yasal, ancak “piramit satış” yasadışı. Aradaki fark: Gerçek MLM’de gelir ürün satışından gelir; piramit sistemde ise sadece yeni üye kazanmaktan. Pratikte bu çizgi çok bulanık ve çoğu MLM’de para kazanan sadece en tepedekiler.

Özetle

Evden iş fırsatları gerçek olabilir, ancak “kolay kazanç” vaatleri neredeyse her zaman tuzak. Kendini korumanın en etkili yolu:

• Asla peşin ödeme yapma
• Her teklifi 7 adımlık doğrulama sürecinden geçir
• Aciliyet baskısına boyun eğme; gerçek fırsatlar seni düşünmeye zorlamaz
• Şüphe duyduğunda içgüdülerine güven ve uzak dur

Unutma: Senden para isteyen bir “işveren” işveren değil, müşteridir—ve sen onun ürünü olmak istemezsin.